Wypalenie zawodowe to coraz poważniejszy problem zdrowotny. Dotyka ludzi, którzy są bardzo zaangażowani w swoją pracę emocjonalnie i psychicznie. Nie chodzi tylko o zmęczenie. Nawet zmęczony człowiek może czerpać radość z pracy. Opisywane bywa jako „choroba nadmiernego zaangażowania” [1]. Wypalenie pojawia się, gdy przez dłuższy czas odczuwamy stres, a nasze wartości i cele zawodowe nie zgadzają się z tym, co faktycznie dzieje się w pracy. Rozwija się powoli, ale jego skutki mogą być nagłe i silne [2].
Coraz częściej mówi się o tym, że masaż może pomóc w walce z wypaleniem. Choć kojarzy się głównie z relaksem fizycznym, ma też dobry wpływ na psychikę. Nie tyle dobry, co bardzo dobry. Regularne masaże zmniejszają napięcie mięśni, poprawiają sen, obniżają poziom stresu i poprawiają ogólne samopoczucie.
Herbert Freudenberger, który jako jeden z pierwszych opisał wypalenie, mówił, że to stan wyczerpania z powodu zbyt dużych wymagań wobec naszych sił i energii [3]. Dodatkowo pojawia się frustracja, gdy nie otrzymujemy uznania za nasz wysiłek. W takim przypadku masaż może pomóc się zregenerować – zarówno ciału, jak i psychice i odzyskać równowagę, ale też chęć do pracy.
Nie bez znaczenia są też warunki pracy. Zbyt dużo obowiązków, brak wsparcia czy brak możliwości rozwoju. To wszystko sprzyja wypaleniu, bez wątpienia. Dlatego warto, aby firmy wprowadzały masaże jako część programu dbania o pracowników. Może to być forma dodatku do pensji lub element firmowego programu wellness. To nie tylko relaks, ale też znak, że pracodawca troszczy się o swoich ludzi. A to bardzo ważne.
Warto też pamiętać, że na wypalenie zawodowe wpływają warunki pracy. Bo kiedy mamy zbyt dużo obowiązków, brak wsparcia ze strony przełożonych czy brak możliwości rozwoju możemy szybciej się wypalić. Pewne rzeczy są silniejsze od nas i mówiąc w skrócie – tak to właśnie działa.
I teraz, dobrym pomysłem może być wprowadzenie masażu, jako formy wsparcia w miejscu pracy. Może to być w ramach firmowego programu wellness lub jako dodatkowy benefit. To nie tylko sposób na relaks – choć przede wszystkim – ale i sygnał, że pracodawca dba o zdrowie i samopoczucie swojego zespołu. Warto docenić taki gest, ale przede wszystkim robi się to po to, by zarówno docenić pracownika, jak i pomóc mu stać się silniejszym, mniej zestresowanym.
Modele wypalenia zawodowego i ich odniesienie do praktyk regeneracyjnych
Egzystencjalny model wypalenia zawodowego
Według podejścia egzystencjalnego, główną przyczyną wypalenia jest utrata sensu. Początki zawsze są wyjątkowe i pełne wigoru. Z czasem? Motywacja i zapał spada. Szybciej, później, ale bez zadbania o siebie to nieuniknione. Człowiek chce wierzyć, że jego praca ma znaczenie. W dzisiejszym świecie, gdzie wiele osób nie czerpie już tak bardzo sensu z religii czy tradycji, często szuka go właśnie w pracy. Kiedy jednak praca nie spełnia tych oczekiwań, pojawia się rozczarowanie i wypalenie.
Badacze mówią [4], że wypalenie to stan fizycznego, emocjonalnego i psychicznego wyczerpania, spowodowany długotrwałym stresem i zaangażowaniem w trudne emocjonalnie sytuacje. Co ważne, według egzystencjalnego modelu wypalają się właśnie osoby, którym najbardziej zależy te, które są pełne pasji i motywacji. Aby się „wypalić”, trzeba najpierw „płonąć”.
Dlatego tak ważne są działania, które pomagają odzyskać siły i równowagę. Masaż może być jedną z takich form wsparcia, bo obniża napięcie, redukuje stres i pomaga lepiej radzić sobie z codziennym obciążeniem. To sposób na przywrócenie balansu między zaangażowaniem, a regeneracją.
Skuteczność masażu
Masaż to skuteczna metoda, której działanie wykracza poza sam relaks. Ma wpływ na cały organizm oddziałuje na układ nerwowy, hormonalny, mięśniowy, krwionośny i psychikę [5]. Jak widać, jest pomocny w każdym obszarze. Tylko korzystać! Z punktu widzenia neurobiologii masaż [6].
- pomaga uspokoić organizm, regulując pracę autonomicznego układu nerwowego i przywracając równowagę między reakcją „walki lub ucieczki” a stanem spokoju i regeneracji,
- wpływa na wydzielanie tzw. hormonów szczęścia – serotoniny i dopaminy – co poprawia nastrój i pomaga lepiej radzić sobie ze stresem,
- obniża poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu, co zmniejsza obciążenie psychiczne i fizyczne.
Dzięki temu może być nie tylko formą relaksu, ale też realnym wsparciem zdrowia psychicznego i fizycznego.
Wpływ fizjologiczny – nie tylko rozluźnienie mięśni
Idźmy dalej. Choć masaż kojarzy się przede wszystkim z odprężeniem i zmniejszeniem napięcia mięśni, jego działanie sięga znacznie głębiej. Na poziomie fizycznym (somatycznym) [7]:
- poprawia mikrokrążenie, co zwiększa dotlenienie i odżywienie tkanek,
- wspomaga przepływ limfy, co ułatwia usuwanie toksyn i produktów przemiany materii,
- wpływa na elastyczność tkanki łącznej, dzięki czemu pomaga zapobiegać sztywności, przykurczom i przeciążeniom mięśni oraz stawów,
- reguluje napięcia w powięzi – strukturze otaczającej mięśnie – co może zmniejszać przewlekły ból,
- oddziałuje na narządy wewnętrzne przez tzw. odruchy skórno-trzewne i pobudzanie receptorów czuciowych, wspierając ich prawidłową pracę.
Zastosowanie masażu w środowisku pracy
Regularne sesje mogą działać profilaktycznie zapobiegając wypaleniu, zmniejszając napięcia i poprawiając samopoczucie. Korzyści dla organizacji są widoczne i mierzalne. Należą do nich [8] m.in.:
- większe zaangażowanie pracowników i lepsze skupienie na zadaniach
- poprawa relacji i komunikacji w zespole,
- mniejsza liczba zwolnień chorobowych i absencji,
- budowanie pozytywnego wizerunku pracodawcy, który dba o zdrowie i komfort pracowników,
- wzrost satysfakcji z pracy i lojalności wobec firmy.
Wprowadzenie masażu do środowiska pracy to nie koszt, ale inwestycja w ludzi, w ich energię, zdrowie i długofalową efektywność. Pamiętajmy, że masaż to również forma kontaktu międzyludzkiego. Chodzi o budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa. Profesjonalnie wykonany zabieg, prowadzony w spokojnym otoczeniu, daje osobie masowanej możliwość odczuwania obecności, dotyku i uważności, które w codziennej rutynie często są niestety zaniedbywane.
Ta relacja pozbawiona słów, a nacechowana uważnością wspomaga:
- poczucie wartości i bycia zaopiekowanym,
- emocjonalne odciążenie i wyciszenie gonitwy myśli,
- powrót do kontaktu ze sobą – z ciałem, oddechem i emocjami,
- redukcję objawów psychosomatycznych związanych z napięciem emocjonalnym.
W przypadku osób dotkniętych wypaleniem zawodowym, masaż może być bezpieczną i naturalną formą wsparcia, która uzupełnia psychoterapię lub inne interwencje medyczne. To także ważny element w procesie odbudowy relacji z własnym ciałem, szczególnie w momentach, gdy człowiek traci kontakt z własnymi potrzebami lub przestaje odczuwać przyjemność z codziennych czynności. Trzeba o siebie zadbać, a to jedna z takich form. Czy się na nią zdecydujemy?
W świecie, w którym tempo życia nieustannie przyspiesza, a granice między sferą zawodową i prywatną coraz częściej się zacierają, potrzeba zatrzymania staje się nie luksusem, lecz koniecznością. Masaż, poprzez swoją prostotę, głębię i czułość, przypomina o czymś, co łatwo zgubić – o obecności w ciele, o chwili, która nie musi być produktywna. Czasem nie liczy się tylko działanie, ale też samo bycie. Tylko i aż. To, co wydaje się mało ważne, jak odpoczynek, spokój czy chwila ciszy może być kluczowe dla naszej odporności psychicznej. W dotyku, spokojnym oddechu czy obecności drugiego człowieka jest miejsce, w którym możemy znów usłyszeć siebie. To właśnie tam często wracają siły i sens tego, co robimy. A na tym nam z pewnością zależy.
Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach
Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:
- Masaż a redukcja objawów napięcia mięśniowego u osób pracujących w biurze
- Na czym polega i czym wyróżnia się masaż miodem?
- Rodzaje masaży
- Masaż klasyczny
Przypisy
- G. Bartkowiak, Człowiek w pracy. Od stresu do sukcesu w organizacji, Warszawa 2009.
- S. Kozak, Patologie w środowisku pracy. Zapobieganie i leczenie, Warszawa 2009.
- H. Freudenberger, Staff burn-out, Journal of social Issues, Volume 30, Issue 1,1974, p. 159-165.
- A. M. Pines, E. Aronson, Career Burnout: Causes and Cures, New York 1988.
- G. Straburzyński, Fizjoterapia, Warszawa 2007.
- B. Marecki, Anatomia funkcjonalna w zakresie studiów wychowania fizycznego i fizjoterapii, Poznań 2004.
- K. Kassolik, Sprężyste odkształcanie tkanek a rozwój technik masażu, Łódź 2008.
- R. Remington, Calming Music and Hand Massage With Agitated Eldery, Nurs Res., 2002, 51(5), s. 317-23.
