Dobrostan psychiczny w miejscu pracy. Jak o niego zadbać?

W realiach współczesnego rynku pracy, gdzie tempo codziennego życia nieprzerwanie wzrasta, a oczekiwania wobec pracowników są coraz większe, takie kwestie jak dobrostan psychiczny nabierają wyjątkowej wagi. Niezależnie od tego, gdzie i jak pracujemy – w dużej korporacji czy niewielkim przedsiębiorstwie, na miejscu czy zdalnie – nasza kondycja psychiczna oddziaływuje zarówno na naszą aktywność zawodową, jak i prywatną. Choć osiągnięcie równowagi między życiem osobistym a pracą bywa wyzwaniem, to właśnie ona stanowi fundament dobrego samopoczucia w podlegającej nieustannym zmianom rzeczywistości.

Przeciążenie – zagrożenie obecne w pracy i w domu

Odczuwana w miejscu pracy presja, wysokie oczekiwania, wymóg osiągania coraz lepszych rezultatów oraz nadmiar zadań mogą zakończyć się dla nas chronicznym stresem. Jeżeli w porę nie zareagujemy, odbija się to zarówno na zdrowiu psychicznym, jak i fizycznym.

Przewlekłe napięcie nie tylko obniża skuteczność w pracy, ale też w dłuższej perspektywie może wywołać u nas wypalenie zawodowe. Gdy ciało, umysł i psychika funkcjonują w stałym stanie gotowości i stresu, pojawiają się zaburzenia snu, spadek odporności, a w niektórych sytuacjach nawet depresja.

Aby przeciwdziałać tym konsekwencjom, warto nauczyć się dostrzegać chwile, w których czujemy się zbyt przeciążeni. Jakie możemy zauważać objawy?

• narastający smutek;
• lęki;
• napięcie mięśni;
• bóle głowy;
• bóle brzucha;
• wzrost poirytowania i drażliwości;
• problemy z koncentracją uwagi.

Powyższe może być sygnałem naszego organizmu, żeby zwolnić i przyjrzeć się źródłom tego typu symptomów.

Nie bez znaczenia jest również świadomość, że są sprawy poza naszą kontrolą, że nie na wszystko mamy wpływ. Dlatego ważne jest, aby uczyć się akceptować sytuacje, których nie możemy zmienić, a także szukać oparcia w otoczeniu – zarówno zawodowym, jak i prywatnym. Jeśli dobrze zorganizujemy obowiązki, wygospodarujemy czas na odpoczynek i zaplanujemy regularne przerwy, zwiększymy swoje szanse na to, by odzyskać w swoim życiu balans i powstrzymać narastanie skutków stresu.

Balans między pracą a życiem osobistym jako fundament dobrostanu psychicznego

Zdolność rozdzielania obowiązków zawodowych od spraw prywatnych stanowi jeden z kluczowych elementów zdrowia psychicznego w środowisku pracy. Nietrudno zauważyć, że obecnie granice między tymi obszarami stają się coraz mniej wyraźne – szczególnie w przypadku pracy zdalnej czy hybrydowej. Tymczasem brak jasnego podziału między czasem, kiedy jesteśmy zajęci pracą, a tym, który jest od niej wolny, może w szybkim tempie poskutkować zarówno wyczerpaniem fizycznym, jak i przeciążeniem emocjonalnym.

Co istotne, zachowanie równowagi między pracą a życiem osobistym nie zależy wyłącznie od planowania dnia i tego, czy potrafimy umiejętnie zarządzać swoim czasem. Jest to bowiem także świadoma decyzja o przełączeniu się z trybu pracy na prywatny. Proste działania, takie jak odłożenie telefonu czy zamknięcie laptopa, tworzą przestrzeń potrzebną do regeneracji. Współcześnie, w czasach nieustannej obecności online, nasz układ nerwowy podlega stałej stymulacji napływem różnorodnych informacji. Odstawienie urządzeń elektronicznych może w pierwszych chwilach wydawać się niewygodne i wręcz nienaturalne, jednak z czasem to uczucie ustępuje. Mózg – dzięki swojej plastyczności – szybko adaptuje się do nowych nawyków, a my odzyskujemy energię i więcej miejsca na odpoczynek czy możliwość rozwoju.

Warto zrozumieć, że wysoka efektywność i wydajność w pracy wcale nie oznacza wykonywania jej przez 24 godziny na dobę. Świadoma troska o swoje samopoczucie i podstawowe potrzeby oraz robienie regularnych przerywników w korzystaniu z technologicznych zdobyczy pomagają nam nie wypalić się zawodowo. Co więcej, wzmacniają naszą skuteczność w dłuższej perspektywie czasu.

Nasze emocje – sprzymierzeniec czy przeszkoda?

Nasze emocje mają ogromny wpływ na to, jak radzimy sobie z codziennymi wyzwaniami w środowisku pracy. Te trudne, określane też negatywnymi – w rodzaju lęku przed niepowodzeniem, frustracji czy poczucia niedocenienia – sprzyjają spadkowi naszej efektywności. Dodatkowo mogą one również odbijać się na ogólnym samopoczuciu i dobrostanie psychicznym.

Dobrze jest jednak pamiętać, że emocje mogą być także wartościowym sygnałem, który wskazuje na nasze potrzeby, wartości i granice. Przykładowo:

• odczuwanie lęku przed błędem lub niepowodzeniem może świadczyć o zbyt wysokich wymaganiach, jakie przed sobą stawiamy;
• narastająca frustracja wynikająca z nadmiaru zadań, które samodzielnie na siebie nakładamy, może być informacją, że musimy popracować nad lepszym wyznaczaniem granic; to natomiast przełoży się na skuteczniejsze zarządzanie własnym czasem i energią.

Rozpoznawanie i analizowanie własnych emocji jest punktem wyjścia jeśli chodzi o wzmocnienie zdrowia psychicznego. Dlatego nie ignorujmy ich i, nie spychajmy na bok. W to miejsce warto zastanowić nad ich źródłem i przedsięwziąć kroki, które ułatwią stawienie czoła wyzwaniom. Pozwoli nam to na wzrost efektywności działania przy jednoczesnej trosce o swój dobrostan psychiczny.

Siła płynąca z relacji – o wsparciu społecznym

Interakcje międzyludzkie, jakie mamy w miejscu zatrudnienia, wpływają na nasz dobrostan psychiczny w naprawdę dużym stopniu. Zarówno mające charakter formalny rozmowy z przełożonymi, jak i swobodna wymiana zdań z zespołem są dla nas źródłem poczucia bezpieczeństwa i przynależności. Już tylko będąc świadomymi, że możemy polegać na innych, że nas nie zawiodą, znacząco podnosi poziom satysfakcji z wykonywanej pracy.

Kluczowe jest jednak, aby tego wsparcia nie stanowiły wyłącznie grzecznościowe słowa i gesty. Powinno ono obejmować faktyczne i szczere zaangażowanie oraz gotowość do pomocy. Ważne, by czuć się swobodnie w mówieniu o swoich obawach, wątpliwościach czy potrzebach. W miejsce tłumienia stresu lub przeciążenia warto w sposób otwarty poinformować o nich przełożonego lub współpracowników. Taka postawa umożliwi wspólne poszukiwanie rozwiązań i wyjścia z trudnej sytuacji. Dodatkowo może też wzmocnić zaufanie, pogłębić współpracę i doprowadzić do tego, że każdy członek zespołu poczuje większe wsparcie. Efekt? Mniejsze prawdopodobieństwo nieporozumień w pracy czy eskalacji napięć i frustracji.

Ćwiczenia oddechowe i relaksacja sposobem na wewnętrzny spokój i równowagę

Oddech to punkt wyjścia, który ma ogromne znaczenie dla tego, jak reagujemy na stres. Gdy mierzymy się z trudną sytuacją, organizm automatycznie aktywizuje się, przygotowując nas do działania. Przed ważnym wystąpieniem czy np. w obliczu deadlinu presja ze strony przełożonych czy współpracowników może sprawić, że napięcie zacznie narastać. Stajemy się coraz bardziej zestresowani. Są to okoliczności, w których łatwo zauważyć, jak nasze ciało odpowiada na stres: zaczynamy się intensywnie pocić, boli nas brzuch lub zauważamy inne fizyczne sygnały. Warto zwrócić uwagę szczególnie na oddech – w stresie staje się on szybki i płytki.

Techniki relaksacyjne w rodzaju oddychania przeponą mogą okazać się bardzo pomocne w sytuacjach wzmożonego napięcia. Przykładem takiego ćwiczenia jest metoda 4-7-8, czyli zrobienie wdechu przez nos przez 4 sekundy, zatrzymanie powietrza na 7 sekund i 8-sekundowy wydech ustami. Gdy praktykujemy z oddechem, mózg otrzymuje komunikat, że nic mu nie zagraża. To natomiast pozwala organizmowi powrócić do stanu równowagi. Nawet krótka, ale codzienna praktyka uważnego oddychania może wyraźnie nas uspokoić i zwiększyć odporność na stresujące sytuacje.

Podsumowanie

Dobrostan psychiczny w środowisku zawodowym w dużej mierze decyduje o tym, jak funkcjonujemy na co dzień. Dlatego tak ważne jest, aby umieć identyfikować chwile, kiedy jesteśmy przeciążeni, dbać o balans między pracą a życiem prywatnym oraz lepiej rozumieć i akceptować swoje emocje. Czynniki w rodzaju wsparcia społecznego, wykonywanych na regularnych zasadach ćwiczeń oddechowych i relaksacji mogą zauważalnie wpłynąć na poprawę naszego samopoczucia psychicznego. Są nam one również pomocne w stawianiu czoła wyzwaniom, które niesie praca.

Bywa jednak i tak, że choć mamy wiedzę i jesteśmy świadomi własnych reakcji, nadal napotykamy trudności w radzeniu sobie z tym, co przeżywamy. W takich sytuacjach warto poszerzyć analizę – przyjrzeć się naszym doświadczeniom i sposobom funkcjonowania w przeszłości. To właśnie to ukształtowało nasze obecne sposoby reagowania.

Co istotne, jeśli spostrzeżemy, że zawodowe trudności stają się dla nas zbyt przytłaczające, nie zwlekajmy i udajmy się po pomoc do specjalisty. Troska o dobrostan psychiczny jest podstawą zachowania harmonii zarówno w pracy, jak i poza nią, w życiu prywatnym.

Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:

• Czym jest wypalenie zawodowe?
• Balans między życiem zawodowym a prywatnym
• Aktywność fizyczna dla zapracowanych osób

Źródło

1. https://zdrowie.pzu.pl/poradnik-o-zdrowiu/szczegoly/dobrostan-psychiczny-w-pracy [dostęp: 11.12.2025]