Każdy z nas ma w sobie twórczy potencjał. Nie każdy jednak w to wierzy, albo co gorsza nie chce uwierzyć. A może to złe wyobrażenie na temat twórczości? Bo przecież ona nie musi oznaczać malowania obrazów, pisania książek czy komponowania muzyki. Często objawia się w drobnych codziennych działaniach. Przykład? W sposobie rozwiązywania problemów, rozwijaniu pasji, czy szukaniu nowych pomysłów w pracy i życiu prywatnym. To już coś. Psychologowie nazywają to twórczością codzienną, czyli aktywnością dostępną dla każdego [1]. I nie, ona nie wymaga wyjątkowych talentów, a jednak może znacząco wpływać na nasze samopoczucie.
Pasja i kreatywność to nie tylko przyjemny dodatek do życia. Choć owszem, też. Mogą być też narzędziem… wspierającym zdrowie psychiczne. Brzmi zaskakująco? A jednak. Angażowanie się w to, co naprawdę nas pociąga, sprzyja lepszemu radzeniu sobie ze stresem, pomaga odzyskać energię i buduje poczucie spełnienia. W końcu robimy coś, co czujemy, co jest w nas. Stan głębokiego zaangażowania, który psycholog Mihály Csikszentmihalyi określił mianem „przepływu”, sprawia, że człowiek zapomina o trudnościach i doświadcza wewnętrznej równowagi [2]. A nawet nie tyle zapomina, co na moment odłącza się od tego co trudne, żeby złapać oddech, pobyć w swoim świecie. Jakież to ważne, prawda?
Przyjrzyjmy się bliżej, jak rozwijanie pasji i codzienna kreatywność mogą stać się sposobem dbania o zdrowie psychiczne, a mogą i zdecydowanie są. Zastanówmy się, skąd bierze się twórcza energia, jakie mechanizmy psychologiczne ją wspierają oraz w jaki sposób proste, twórcze działania mogą realnie poprawiać jakość życia.
Samopobudzenie, rozwój i twórcza energia – pasja jako siła napędowa
W procesie twórczym ogromną rolę odgrywają emocje pozytywne, czyli nasze ulubione. Wszyscy je znamy i można pod nie podpiąć zdumienie, zaskoczenie czy chociażby fascynacja. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje pasja! I takie emocje pełnią funkcję energetyzującą i pobudzającą. To znaczy, że uruchamiają mechanizm samopobudzenia i sprzyjają rozwojowi [3]. Można więc powiedzieć, że pasja działa niejako prokreatywnie.
Potocznie rozumiemy pasję jako coś, co nas napędza, daje radość i angażuje całym sercem. Po prostu. To coś, co dosłownie kochamy robić. Może dotyczyć zarówno pracy, jak i hobby od czytania i pisania, przez sztukę, po sport czy kolekcjonowanie. Nie ma jednej odpowiedzi, co kto lubi, a raczej kocha. Mówi się o „człowieku z pasją” czy o „pracy wykonywanej z pasją”, bo w takich działaniach widoczny jest entuzjazm, energia i oddanie. Mam nadzieję, że wiesz o czym mówię. Nic dziwnego, że pasja bywa traktowana jako motor twórczości i źródło sukcesu.
Ona nie tylko wzmacnia motywację do tego, żeby rano wstać, działać, ale również nadaje sens codziennym czynnościom. Szczególnie jeśli dotyczy to osób, które przechodzą ciężki czas. O jakże to duża odskocznia i zdrowe zapomnienie…
Dzięki niej nawet rutynowe zadania stają się bardziej wartościowe. Dlaczego? Bo zaczynamy je postrzegać jako element drogi do realizacji własnych celów i marzeń. Ludzie z pasją często wykazują większą wytrwałość i odporność na przeciwności, ponieważ działają z wewnętrznej potrzeby. To nie obowiązek, to wypływa z serca.
Dodatkowo, jako ciąg dalszy plusów pasja pozwala odkrywać nowe umiejętności, pogłębiać zainteresowania i poszerzać horyzonty. To również źródło radości i satysfakcji, które może przeciwdziałać wypaleniu. Właśnie dlatego często mówi się, że pasja „żyje w człowieku”. Nie można jej wymusić z zewnątrz. Kiedy jest obecna, staje się taką niewidzialną siłą, która napędza nasze działania, inspiruje do twórczych rozwiązań i co najwspanialsze – nadaje życiu głębszy sens.
Również w języku codziennym pasja ma pozytywne znaczenie. Kojarzy się z zamiłowaniem, gorliwością, żarem i zaangażowaniem. Osoby, które działają z pasją, opisywane są jako pełne energii, inspirujące, a nawet posiadające „magiczny” wpływ na innych [4]. Na pierwszy rzut oka widać tę iskrę w oku. Jak ktoś opowiada o tym co go ,,kręci” to trudno tego nie słuchać. Aż przyjemnie się patrzy na osobę, która żyje tym, co kocha robić.
Pasja a motywacja
W odróżnieniu od klasycznej motywacji wewnętrznej, która polega na podejmowaniu działań dla samej przyjemności i satysfakcji, pasja staje się częścią tożsamości człowieka. Działania podejmowane z pasją są dla człowieka są istotne, bo angażują ją emocjonalnie i psychicznie [5]. Czyli robię coś, bo to wychodzi ode mnie, a nie dlatego, że będę miał z tego jakieś profity.
Motywacja zewnętrzna, oparta na nagrodach lub presji, nie daje tego samego poziomu identyfikacji z działaniem, co pasja, dlatego jej wpływ na rozwój twórczości i dobrostan psychiczny jest ograniczony. Przykładem jest droga do awansu. Coś mnie motywuje, bo wiem, że na końcu jest bezpośrednio nagroda. Pytanie, co będzie, jak już ją otrzymam? Nadal będzie we mnie ten płomień? Niekoniecznie.
Badania wskazują, że pasja sprzyja doświadczeniu przepływu (flow) [6]. To stan pełnego zaangażowania, koncentracji i kontroli nad działaniami. Robiąc coś, jestem w tym na 100%. Osoby działające z pasją częściej doświadczają flow, co zwiększa ich kreatywność i pozwala w pełni wykorzystać potencjał umysłowy i naturalnie też emocjonalny. W takich momentach człowiek jest w stanie generować nowe pomysły, przekraczać własne ograniczenia i znajdować niestandardowe rozwiązania problemów. To wyższy poziom, a czasem niezrozumiały na poziomie stricte świadomym.
Pasja i kreatywność – sposób na lepsze samopoczucie
Harmonijna pasja jest źródłem pozytywnych doświadczeń i wzrostu dobrostanu psychicznego. To wspomaga nie tylko rozwój osobisty, ale w zależności od rodzaju naszego hobby pomaga budować pozytywne relacji z innymi. Szczególnie jeśli spotykam innych, którzy tak jak ja mają w sobie ten zapał [7]. Dzięki pasji i twórczości człowiek może także czerpać korzyści eudajmonistyczne – doświadczać poczucia pełni życia i realizacji własnego potencjału [8].
W kontekście zdrowia psychicznego rozwijanie pasji i kreatywności może pełnić funkcję ochronną. Regularne angażowanie się w działania twórcze wzmacniają odporność na stres i przeciwdziałają negatywnym skutkom przeciążenia psychicznego, a takich raczej niemało. Pasja i kreatywność nie tylko wzbogacają codzienne doświadczenia, ale stają się również narzędziem wsparcia emocjonalnego. To z kolei pozwala człowiekowi lepiej radzić sobie z wyzwaniami życia. Choć wiele rzeczy może się nam, jak to się potocznie mówi walić, ja wiem, że jest coś, co pomimo tego daje mi spełnienie. Nawet jeśli to mała, drobna rzecz. Mała, ale moja.
Pasja i codzienna kreatywność
Widać więc, że pasja działa jak niewidzialna siła, która popycha człowieka do działania i daje energię, żeby rozwijać się w różnych obszarach życia. Tak, to właśnie ona sprawia, że ludzie z poświęcają czas i wysiłek temu, co dla nich ważne. Skutek? Dzięki temu odkrywają w sobie kreatywność i tworzą coś nowego, coś lepszego.
W perspektywie filozoficznej pasja i codzienna kreatywność mogą być rozumiane jako most łączący życie człowieka z jego wewnętrznym światem wartości i aspiracji. Co fajne i ważne, codzienne działania przestają być rutyną. Stają się taką przestrzenią, w której człowiek odkrywa siebie, swoje możliwości i granice, a co najlepsze jednocześnie je przesuwa. Czasem słyszy się takie historie, że aż trudno uwierzyć, jak ludzie mogą osiągać takie rzeczy! To wręcz nie do pomyślenia, a jednak! To właśnie wynik tego, co kochamy. Jak to daleko może nas zaprowadzić. Pasja nadaje kierunek, a kreatywność pozwala przekształcać nawet zwykłe doświadczenia w coś wartościowego, w pełni angażując nasze umysłowe i emocjonalne zasoby.
Być może największą siłą pasji i kreatywności jest to, że pozwalają doświadczać życia, jako procesu nieustannego stawania się, odkrywania, tworzenia. Ostatecznie życie staje się naprawdę pełne nie wtedy, gdy wszystko jest bezpieczne i przewidywalne. To zbyt proste. Dzieje się to wtedy, gdy podejmujemy je świadomie, z energią, ciekawością, odkrywając w każdym dniu szansę na rozwój, radość i autentyczne spełnienie.
Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach
Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:
- Jak powstaje poczucie własnej wartości i dlaczego jest tak ważne?
- Samoakceptacja a zdrowie psychiczne – jak budować pozytywne poczucie własnej wartości?
- Jak radzić sobie z trudnymi emocjami
Przypisy
- M. Modrzejewska-Świgulska, Badanie twórczości codziennej – perspektywa biograficzna, [w:] K. J. Szmidt (red.), Metody pedagogicznych badań nad twórczością, Łódź 2009.
- M. Csikszentmihalyi, The Work and Lives of 91 Eminent People, Harper Collins, New York 1996.
- A. Tokarz, Dynamika procesu twórczego, Kraków 2005.
- Ch. Day, Nauczyciel z pasją. Jak zachować entuzjazm i zaangażowanie w pracy, Gdańsk 2008.
- E. L. Deci, R. M. Ryan, Intrinsic motivation and self-determination in human behavior, New York, Plenum 1985.
- R. J. Vallerand, From Motivation to Passion: In Search of the Motivational Processes Involved in a Meaningful Life, Canadian Psychological Association, 2012.
- W. Tatarkiewicz, Pisma z etyki i teorii szczęścia, Wrocław 1992.
- M. Seligman, Prawdziwe szczęście, Poznań 2006.
