Praca zdalna, tak popularna dzisiaj jest znana zarówno w nauce, jak i w biznesie. Jej początki sięgają lat 70. XX wieku, gdy kryzys naftowy i rosnące ceny paliw zmusiły do szukania bardziej elastycznych sposobów pracy. W 1973 roku amerykański fizyk J. Nilles przeprowadził pierwszy eksperyment pracy na odległość [1].
W Polsce często myli się pojęcia „praca zdalna” i „telepraca”. Telepraca to regularna praca z domu na podstawie umowy o pracę, która jest prawnie uregulowana. Z kolei praca zdalna jest bardziej elastyczna. Może być wykonywana np. na umowach cywilnoprawnych lub samozatrudnieniu, sporadycznie lub okresowo, np. podczas pandemii COVID-19 [2]. Jednak to jak wiemy była wyjątkowa sytuacja. Generalnie praca zdalna nie musi się odbywać tylko w domu. Można to sobie bardziej urozmaicić i pracować też w kawiarni, coworkingu lub w podróży. W zależności co i jak lubimy.
Praca zdalna i telepraca charakteryzują się dużą elastycznością, możliwością pracy z dowolnego miejsca, koniecznością dostępu do internetu oraz ograniczonym kontaktem bezpośrednim z zespołem. Jak widać są tu i plusy i minusy. Właściwie jak wszędzie. Czas pracy często zależy od wymagań firmy, ale także od efektywności pracownika. Choć owszem, zakłada się samodzielne zarządzanie czasem – a to dla wielu osób naprawdę sztuka – wielu pracodawców wymaga dyspozycyjności w określonych godzinach. Podobnie zresztą, jak przy pracy stacjonarnej [3]. Rewolucja cyfrowa i zmiany społeczne sprawiły, że praca zdalna stawała się coraz popularniejsza jeszcze przed pandemią. W USA między 2005, a 2017 rokiem liczba osób pracujących zdalnie wzrosła o 44%, a pod koniec tego okresu ponad 7,9 miliona ludzi pracowało wyłącznie z domu… [4].
Psychologiczne aspekty pracy zdalnej
W psychologii pracy zdalnej ważne jest, by brać pod uwagę jej specyfikę i wpływ na zdrowie psychiczne pracowników. Teraz coraz częściej zwraca się na to uwagę. Elastyczność i autonomia często i bez wątpienia poprawiają samopoczucie. Jednak brak bezpośrednich kontaktów, zacieranie granic między pracą, a życiem prywatnym oraz konieczność bycia ciągle dostępnym mogą prowadzić do stresu i wypalenia zawodowego. Ma to swoje konsekwencje dopiero z czasem.
Oczywiśnie nie można zapomnieć o tej zasadzie, aby pracownicy umieli jasno oddzielać czas pracy od odpoczynku. Bez tego trudniej jest i pracować i utrzymać zdrowo kontakty z bliskimi. Po konkretnych godzinach, praca ma iść ,,na bok”.
Dalej, regularne kontakty z zespołem pomagają przeciwdziałać poczuciu izolacji. Raczej nikt z nas tego nie lubi. W końcu jesteśmy stworzeni do życia z ludźmi, a nie w samotności, prawda? I nie, żadne pieniądze tego nie wynagrodzą. Pracodawcy powinni wspierać zdrowie psychiczne pracowników. W związku z tym oferują narzędzia i szkolenia pomagające radzić sobie ze stresem [5]. To ma duże znaczenie, zdecydowanie. Dlatego dobrze z tego korzystać i to jak najczęściej.
Dlaczego praca zdalna jest tak atrakcyjna?
To chyba najważniejszy punkt. Pracownicy po prostu i przede wszystkim doceniają dużą elastyczność, jaką daje możliwość wyboru miejsca i czasu pracy. Co im to daje? Otóż, dzięki temu mogą lepiej dostosować swój dzień do własnych potrzeb i rytmu życia. To natomiast pozytywnie wpływa na równowagę między pracą, a życiem prywatnym. Mówiąc wprost i szczerze – to duża wygoda. Przykładowo, unikanie codziennych dojazdów oszczędza czas i zmniejsza stres związany choćby z korkami czy opóźnieniami. Dzięki czemu więcej czasu można poświęcić rodzinie, hobby lub odpoczynkowi. Nie zaprzeczymy, że to poprawia samopoczucie i co lepsze dla pracy – efektywność.
Dla wielu pracowników ważne jest także to, że praca zdalna pozwala na stworzenie własnej, wygodnej przestrzeni do pracy, wolnej od typowych biurowych rozproszeń. A takowe nierzadko się pojawiają. Chodzi też o pracę we własnym tempie, luźniejszy dress code i unikanie konfliktów z niektórymi współpracownikami. Właściwie to czynniki, które znacznie zwiększają satysfakcję z pracy i poprawiają komfort [6].
Nie ma co ukrywać, pracodawcy zauważają w pracy zdalnej wiele korzyści biznesowych. Przede wszystkim pozwala ona obniżyć koszty operacyjne. Czyli im mniej osób w biurze tym mniejsze wydatki na wynajem, energię czy materiały. Opłaca się? Jak najbardziej!
Co więcej, praca na odległość odpowiada na oczekiwania młodszych pokoleń. To oni najczęściej korzystają z tego ,,dobrodziejstwa”. Tym samym ułatwia to firmom przyciąganie i zatrzymywanie utalentowanych pracowników. Kolejna ważna rzecz, możliwość zatrudniania osób z różnych regionów. Nie musimy się ograniczać wyłącznie do osób z Krakowa, Warszawy, Poznania, jeśli jest tam siedziba firmy. Możemy zatrudnić osobę z drugiego końca Polski. Nie ma tutaj żadnego problemu. Firma wówczas poszerza bazę kandydatów i pozwala lepiej dostosować zespół do potrzeb, wspierając innowacje i rozwój.
Dodatkowo, zdalny model pracy zwiększa elastyczność operacyjną i pozwala organizacjom szybciej reagować na zmiany rynkowe. Dla wielu firm staje się to kluczowym elementem strategii długofalowego rozwoju i budowania przewagi konkurencyjnej [7].
Wyzwania pracy zdalnej
Mimo wielu zalet, niesie ona ze sobą także poważne wyzwania psychospołeczne. Pracodawcy często martwią się ograniczoną kontrolą nad pracownikami. Obawiają się spadku dyscypliny, zaangażowania i efektywności. Po prostu – nie mają na nich takiego wpływu, jaki mogliby mieć, gdyby wszyscy znajdowali się w biurze. Ponadto i to chyba najważniejsze – utrudniona komunikacja i brak codziennych, osobistych kontaktów. Tego natomiast bardzo potrzebujemy. To może osłabić więzi w zespole i pogorszyć atmosferę w firmie. A jak wiemy, zespół musi trzymać się razem. Komunikacja i relacje są po prostu niezbędne. Do tego dochodzą problemy techniczne, takie jak awarie sprzętu, słabe łącze internetowe czy brak odpowiednich narzędzi. To na pewno frustruje i obniża wydajność. Tego nie da się przeskoczyć, a takie sytuacje zdarzają się w każdej firmie.
Dlatego tak ważne jest, aby pracodawcy aktywnie przeciwdziałali tym trudnościom. Nie zawsze wszystko się przewidzi, ale przynajmniej trzeba zrobić absolutnie wszystko, żeby zadbać o wspierające środowisko.
Izolacja, przeciążenie, brak balansu – z czym mierzą się pracownicy?
Z perspektywy pracowników praca zdalna ma swoje minusy, mimo wielu zalet. Często wiąże się z odosobnieniem. Brakuje bezpośredniego kontaktu z kolegami i przełożonymi, co może osłabiać relacje i poczucie przynależności do zespołu. Ważne dla motywacji i dobrego samopoczucia. Wielu osobom trudno jest też oddzielić życie prywatne od zawodowego. Granice się zacierają, a praca wchodzi w czas, który powinien być przeznaczony na odpoczynek. To może prowadzić do przemęczenia i co gorsza wypalenia zawodowego. To niestety zdarza się dość często jeśli nie zadbamy o siebie.
Dodatkowo, w domu jest więcej rozpraszaczy i trudniej się skupić. Chodzi o dzieci, domowe obowiązki, brak wygodnego miejsca do pracy. Nie każdy ma w domu biuro czy specjalny pokój do pracy. Produktywność niestety więc spadnie…
Zdalni pracownicy mają też czasem ograniczony dostęp do szkoleń, informacji czy możliwości awansu. Cóż, może to obniżać ich motywację, ale i poczucie rozwoju. Trudniej nawiązywać relacje z nowymi osobami w zespole. Stąd gorsza integracja. Niektórzy czują się pomijani lub niedoceniani, ponieważ nie są „widoczni” dla szefów i właściwie trudno się dziwić [8].
Dobre praktyki wspierające dobrostan w pracy zdalnej
Dbanie o zdrowie psychiczne w pracy zdalnej to nie tylko wyzwanie, ale i ,,przymus” współczesnego świata pracy. Nie przeskoczymy tego. Albo zadbamy o siebie już dziś, albo w niedalekiej przyszłości zbieżemy tego żniwo. I niekoniecznie w dobrym tego słowa znaczeniu. Świadome wyznaczanie granic, regularne odpoczynki, utrzymywanie kontaktów społecznych i korzystanie ze wsparcia to fundamenty, które pomagają zachować energię, motywację i zaangażowanie. Bez tego nawet najlepsze narzędzia i elastyczne warunki pracy nie przyniosą trwałych efektów. Niestety. Inwestycja w zdrowie psychiczne to inwestycja w przyszłość. Chodzi nie tylko o jednostki, jak i całe organizacje. Tylko w zdrowym i wspierającym środowisku pracy zdalnej możliwe jest osiągnięcie pełnego potencjału, rozwój zawodowy i satysfakcja, które stanowią fundament trwałego sukcesu.
Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach
Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:
- Narzekanie – nawyk zaraźliwy i szkodliwy dla zdrowia
- Hipomania – co to jest, przyczyny, objawy i ile trwa
- Jak wspierać innych w potrzebie
- Samokontrola – jak okiełznać samego siebie
Przypisy
- A. Toffler, The Third Wave, New York 1980.
- K. Sęczkowska, Konsekwencje psychospołeczne pracy zdalnej, „Problemy Nauk Humanistycznych i Społecznych. Teoria i Praktyka”, 2019, nr 2.
- E. Bąk, Elastyczne formy zatrudnienia, Warszawa 2006.
- Haven Life, The Cities with the Most Remote Workers, https://havenlife.com/blog/ cities-with-the-most-remote-workers/, 2018.
- B. Szluz, Telepraca – nowoczesna elastyczna forma zatrudnienia i organizacji pracy. Szansa czy zagrożenie?, Modern Management Review, vol. XVIII, 2013, nr 20(4).
- K. Sęczkowska, tamże.
- A. Jeran, Praca zdalna jako źródło problemów realizacji funkcji pracy, „Opuscula Sociologica”, 2016, nr 2.
- D. Łochnicka, Zaangażowanie pracownicze jako determinanta rozwoju organizacji, „Studia Prawno-Ekonomiczne”, t. XCIV, 2015.
