Psychologia relacji w pracy: jak budować pozytywne więzi w zespole

Często myślimy, że pracownicy w firmie od razu tworzą zespół. W praktyce bywa inaczej. Niekiedy to tylko grupa ludzi, którzy pracują obok siebie i nie są zbyt skuteczni. Warto więc zapytać: co sprawia, że grupa staje się prawdziwym zespołem? 

Kiedy ludzie potrafią odsunąć na bok własne interesy i zaangażować się we wspólne działanie, grupa ma szansę przekształcić się w prawdziwy zespół, zdolny do osiągania celów, które na etapie planowania wydawały się nierealne. Najpierw jednak zdefiniujmy sobie pojęcia. Zespół (ang. team) to nie tylko zbiór osób współpracujących, ale przede wszystkim osoby, które wzajemnie na siebie oddziałują i świadomie dążą do realizacji wspólnego celu [1]. W odróżnieniu od zwykłej grupy, zespół opiera się na kolektywnej odpowiedzialności, wspólnym ustalaniu priorytetów i solidarnej współpracy w której każdy czuje się odpowiedzialny nie tylko za swoje zadania, ale też za efekt końcowy całej pracy. 

I teraz, praca zespołowa pozwala osiągnąć coś więcej, niż suma tylko swoich działań. Tu idziemy po coś więcej. To właśnie efekt synergii. Członkowie zespołu dzielą się wiedzą, energią i motywacją, wspierając się w realizacji zadań. Jesteśmy jedną drużyną. Wtedy wszystkim się pracuję szybciej, sprawniej i oczywiście przyjemniej. Do takiej pracy, aż miło przyjść. Największa skuteczność pojawia się wtedy, kiedy umiejętności się uzupełniają, a komunikacja działa sprawnie. Podział obowiązków daje możliwość specjalizacji i rzecz jasna podnosi jakość pracy [2]. Dzięki temu zespół staje się dobrze zorganizowany i naprawdę efektywny. Do tego właśnie dążymy. 

Efektywność zespołów w organizacjach: cechy, przywództwo i motywacja

Efektywność zespołu zależy od czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Ważne są: dobre przywództwo, cechy poszczególnych osób i warunki sprzyjające rozwojowi ludzi, ogólnie całej grupy. 

Skuteczny zespół ma zwykle pięć kluczowych cech. Po pierwsze: niewielką liczbę członków, co ułatwia komunikację i współpracę. Po drugie: zaangażowanie, czyli chęć działania i wkładanie energii w wykonywane zadania. Po trzecie: różnorodne i uzupełniające się umiejętności, dzięki którym każdy wnosi coś cennego do zespołu. Dalej są jasne zasady pracy, które pomagają uniknąć nieporozumień i chaosu. I wreszcie po piąte: wspólną odpowiedzialność za wyniki, co sprawia, że wszyscy czują się odpowiedzialni za efekt końcowy [3]. Proste? Wydawałoby się, że tak, ale w praktyce jest naprawdę różnie. Tu wkracza menedżer i jego ważna rola. Bycie taką osobą jest wymagające, bo trzeba umieć dobrze rozporządzać ludźmi i co ważniejsze, robić to mądrze. 

Skuteczny menedżer potrafi zadbać o współpracę i dobrą atmosferę w zespole. Zna mocne strony pracowników, pomaga im się rozwijać i motywuje do działania. Dopasowuje sposób zarządzania do potrzeb ludzi. Chodzi o podział zadań, komunikację czy system nagród. Wszystko jest ważne. Na Zachodzie często zaczyna się od sprawdzenia stylu pracy członków zespołu, żeby lepiej dobrać metody motywacji i przewidzieć reakcje w trudnych sytuacjach [4].

Dysfunkcje w pracy zespołowej

Efektywny zespół osiąga wyznaczone cele. Nie zawsze jest łatwo, ale z większą determinacją dostaje to, czego chce. Jednak aby tak było, musi pokonać kilka przeszkód. Numerem jeden jest zawsze brak zaufania. Kolejne to lęk przed konfliktem, brak zaangażowania, unikanie odpowiedzialności i ignorowanie efektów pracy [5]. Te dysfunkcje są ze sobą powiązane i narastają stopniowo. To się nie dzieje nagle i może właśnie dlatego czasem trudno to szybko wychwycić. Potrzeba czujności. Wszystko tu jest od siebie zależne, bo bez zaufania nie ma miejsca na otwarte dyskusje, a bez nich trudno osiągnąć zaangażowanie. Brak zaangażowania z kolei ogranicza współpracę i odpowiedzialność, co prowadzi do dbania tylko o własne interesy. A efekt jest jasny, czyli spadek jakości pracy zespołu, co odbija się na całej organizacji. Już jedna dysfunkcja potrafi obniżyć efektywność grupy, potem bez prewencji może być niestety tylko gorzej. 

Warto podkreślić, że podstawą skutecznego zespołu jest zaufanie. To właśnie ono tworzy dobrą atmosferę współpracy. Dzięki niemu członkowie zespołu mogą skupić się na zadaniach, zamiast tracić energię na konflikty. Zbędne konflikty, które zupełnie nic nie wnoszą, jeśli nie są konstruktywne. Ludzie w zaufanym zespole nie boją się przyznać do błędów, mówić o swoich obawach ani dyskutować, żeby znaleźć najlepsze rozwiązania. Aktywnie uczestniczą w podejmowaniu decyzji, przestrzegają ustalonych zasad i oczekują tego samego od innych. Lubimy się, czujemy się pewnie, jesteśmy otwarci. Tylko tyle i aż. 

Komponenty zaufania w zespole

Rozwińmy nieco temat. Zaufanie sprawia, że ludzie czują się bezpiecznie i mogą bezpośrednio działać na rzecz wspólnego celu. Buduje się je na kilku elementach. Przede wszystkim ważne jest jasne informowanie o decyzjach i wyjaśnianie, dlaczego są podejmowane. Nie ma tu miejsca na jakieś tajemnice. Jesteśmy w tym razem. Liczy się też wspieranie pomysłów członków zespołu i dostępność, otwartość kierownictwa. Ono ma nas wspierać w tym, żebyśmy czuli się ze sobą dobrze i działali – mówiąc kolokwialnie – jak jeden mąż. 

Kolejne składniki to okazywanie szacunku, dawanie realnych uprawnień i słuchanie potrzeb pracowników. W końcu to oni są najważniejsi, działają na rzecz firmy, więc należy o nich dbać, wspierać. Ważne jest też uczciwe traktowanie wszystkich członków zespołu, sprawiedliwa ocena ich pracy i odpowiednie wynagradzanie. To dobra motywacja, o której warto pamiętać. Zespół to doceni.  

Zaufanie obejmuje również przewidywanie i rozwiązywanie codziennych problemów, dotrzymywanie zobowiązań, wykorzystywanie wiedzy i umiejętności w interesie całego zespołu. Dzięki temu członkowie grupy nie boją się konstruktywnej dyskusji, ani odpowiedzialności za decyzje. Indywidualne cele czy własny rozwój schodzą na dalszy plan. Tutaj wszyscy koncentrują się na wspólnym sukcesie, za który odpowiada każdy. Nie tylko lider.

Zwartość zespołu jako klucz efektywnej współpracy i osiągania celów

Poziom zwartości zespołu mówi o tym, jak silnie członkowie wpływają na siebie nawzajem i jak bardzo czują się częścią grupy. Im większa spójność, tym ważniejsze staje się dla pracowników uczestnictwo w działaniach zespołu. Zwartość, czyli po prostu spójność grupy, obejmuje lojalność wobec siebie nawzajem i aktywne zaangażowanie w sprawy zespołu [6]. 

A kiedy rośnie spójność zespołu? Tak jest, kiedy wszyscy jego członkowie są zaangażowani i mają realny wpływ na wykonywane zadania. To oznacza, że nie tylko wykonują swoje obowiązki. Oni biorą też udział w podejmowaniu decyzji i kształtowaniu działań grupy. Im większy wpływ, tym bardziej nam zależy. Kierownicy mogą wzmacniać spójność zespołu na kilka sposobów [7]:

• wprowadzając zdrową rywalizację, która motywuje do lepszego wykonywania zadań,
• promując dobre relacje i sympatię między członkami zespołu,
• zwiększając częstotliwość współpracy, dzięki której lepiej poznają się nawzajem i swoje mocne strony,
• tworząc wspólne cele i sytuacje, które łączą zespół i budują poczucie współodpowiedzialności.

Wysoka spójność zespołu buduje silne poczucie przynależności i koleżeństwa. Wtedy praca staje się czymś więcej, niż samym obowiązkiem. Członkowie akceptują wspólne zasady, które określają, jak należy się zachowywać w grupie. Dzięki temu współpraca jest skuteczniejsza, a konflikty łatwiej rozwiązywać w sposób konstruktywny.

Najważniejsze korzyści wysokiej spójności zespołu można podsumować tak [8]:

• skuteczna komunikacja, która przyspiesza przepływ informacji i zmniejsza nieporozumienia,
• przyjazne relacje i większa chęć do współpracy,
• większy wpływ członków na decyzje i działania zespołu,
• lepsze osiąganie celów dzięki koordynacji i współpracy,
• poczucie satysfakcji i przynależności, które wzmacnia motywację i zaangażowanie.

Aby zespół naprawdę działał, jego członkowie potrzebują różnych umiejętności – technicznych, społecznych i takich, które pomagają rozwiązywać problemy. Ale czy same umiejętności wystarczą, jeśli ludzie nie czują się częścią grupy? No właśnie. Pamiętajmy, że budowanie zespołu to nie tylko dzielenie zadań. Za tym kryje się coś więcej. To dbanie o relacje, zaufanie i wspólne cele. Kiedy członkowie zespołu ufają sobie nawzajem, łatwiej razem myśleć, podejmować decyzje i wspierać się w trudnych chwilach. Może się wydawać, że chodzi tylko o efektywność, cele i wyniki. A jednak dobrze działający zespół to też przestrzeń, w której każdy może się rozwijać, czuć satysfakcję i budować prawdziwe więzi. 

Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach

Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:

• Zaburzenia snu i ich wpływ na codzienne funkcjonowanie – jak poprawić jakość snu?
• Zarządzanie stresem: Jak techniki oddechowe mogą wspierać zdrowie psychiczne
• Narzekanie – nawyk zaraźliwy i szkodliwy dla zdrowia

Przypisy

1. J. A. F. Stoner, R. E. Freeman, D. R. Gilbert, Kierowanie, Warszawa 2001, s. 633.
2. P. Lencioni, Przezwyciężanie pięciu dysfunkcji pracy zespołowej, Praktyczny przewodnik dla liderów, menedżerów, moderatorów, Warszawa 2012, s. 19.
3. S. P. Robbins, D. A. DeCenzo, Podstawy zarządzania, Warszawa 2002, s. 383.
4. N. Chmiel, Psychologia pracy i organizacji, Gdańsk 2003, s. 361.
5. E. Michalski, Zarządzanie, Koszalin 2008, s. 179.
6. R. W. Griffin, Podstawy zarządzania organizacjami, Warszawa 1996, s. 548.
7. J. A. F. Stoner, R. E. Freeman, D. R. Gilbert, dz. cyt., s. 492.
8. C. K. Oyster, Grupy, Poznań 2002, s. 44.