Psychologiczne korzyści z regularnych przerw w pracy – jak odpoczynek wspiera produktywność

Chociaż technologia bardzo ułatwia nam życie, to jednocześnie sprawia, że żyjemy w ciągłym biegu. Wszystko dzieje się szybko, a wiele osób czuje, że nie ma na nic czasu. Coraz częściej mówi się o „społeczeństwie w pędzie” czy „pułapce przyspieszenia” [1]. I to pokazuje, jak trudno jest dziś zachować spokój i równowagę.

Przez rozwój technologii praca wkracza do naszego życia prywatnego. Jesteśmy niemal cały czas dostępni – dla szefa, współpracowników czy klientów. Przez to granica między pracą, a czasem wolnym zaczyna się zacierać.

W dzisiejszym zabieganym świecie regularne przerwy w pracy są naprawdę ważne. Pozwalają na chwilę oddechu, pomagają się zregenerować, zmniejszają stres i poprawiają skupienie. Odpoczynek to nie strata czasu. Nie, wręcz przeciwnie. Dzięki niemu lepiej myślimy, mamy więcej pomysłów i czujemy się lepiej psychicznie. Przerwy pozwalają też zachować zdrową równowagę między pracą a życiem prywatnym, co w dłuższej perspektywie daje lepsze efekty i większą satysfakcję z życia.

Dlaczego warto robić przerwy

Hartmut Rosa, badając społeczne wymiary czasu i jego przemiany w nowoczesnych społeczeństwach, wskazuje na dwa istotne dla współczesnego człowieka procesy. Pierwszy związany jest z fragmentacją czasu i czynności, co charakteryzuje się krótkim skupianiem uwagi na stale przerywanych aktywnościach. Jak to ujmuje Rosa: „ciągle coś nam przerywa: e-maile, telefony, koledzy, członkowie rodziny lub przyjaciele. Równie często sami sobie przerywamy, ponieważ zdajemy sobie sprawę, co jeszcze chcemy lub musimy zrobić. (…) właśnie przez to skaczemy tam i z powrotem między sferami życia i pracy” [2]. 

Coraz trudniej oddzielić pracę od czasu wolnego. Choć wydaje się, że to dwie różne sfery życia, często się ze sobą mieszają. I w czasie, i w przestrzeni. Dzięki nowym technologiom wszystkie obowiązki i sprawy prywatne są cały czas obecne w naszej głowie, przez co „(…) stale mamy poczucie winy, iż w danym momencie możemy się poświęcić tylko jednej rzeczy” [3].

Dodatkowo, relacje społeczne, które budujemy po pracy na spotkaniach, wydarzeniach kulturalnych czy podczas wspólnego odpoczynku też mają znaczenie w życiu zawodowym. To jeszcze bardziej zaciera granicę między tym, co prywatne, a tym, co zawodowe.

Polacy pracują więcej niż inni w Europie

W latach 2004-2012 Polacy pracowali średnio więcej godzin, niż mieszkańcy większości krajów Unii Europejskiej. Jednym z powodów było to, że sporo osób miało więcej, niż jedno miejsce pracy. W 2012 roku dotyczyło to, aż 7% pracujących. Dużą grupę stanowili też samozatrudnieni, którzy często pracują dłużej niż przeciętny pracownik. W Polsce niewiele osób pracuje na część etatu. I to także wpływa na to, że średnia liczba godzin pracy jest u nas niestety wyższa, niż w innych krajach UE [4]. 

Z badań CBOS [5] wynika, że 83% Polaków poświęca na pracę i dojazdy średnio 51 godzin tygodniowo. To oznacza, że w pięciodniowym tygodniu pracy wiele osób spędza ponad 10 godzin dziennie na aktywności zawodowej. To zdecydowanie za dużo. Choć długie godziny pracy dotyczą różnych grup, szczególnie obciążeni są menedżerowie i przedsiębiorcy. Jak pokazują badania Biegańskiej [6], właściciele firm pracują średnio kilkanaście godzin dziennie czasem od 12-14 godzin pracy na dobę. Wypalenie zawodowe? Przemęczenie? Stres? Powód jest chyba jasny…

Praca a życie prywatne – szczególne wyzwanie dla rodziców

Konflikty między pracą, a życiem prywatnym często dotykają osób wychowujących dzieci. I to jest właśnie najgorsze. Problem odbija się na najbliższych. Długi czas pracy, duże zaangażowanie i cóż, konieczność bycia dyspozycyjnym sprawiają, że godzenie obowiązków zawodowych z rodzicielskimi bywa trudne. To naprawdę spore wyzwanie i na pewno nie każdy umie to pogodzić. Szczególnie, kiedy jest mamą czy tatą. 

Z ogólnopolskich badań wynika, że pracujący rodzice częściej, niż osoby bezdzietne mają problemy z utrzymaniem równowagi między pracą, a domem. Właściwie trudno się temu dziwić. Co ciekawe, głównie dotyczy to kobiet. Pomimo aktywności zawodowej nadal w większym stopniu odpowiadają za opiekę nad dziećmi [7]. Efekt? Przekłada się to na trudności na rynku pracy i mniej czasu wolnego [8].  To chyba jasne, niestety.

Dziś praca pochłania nie tylko czas spędzony fizycznie w miejscu zatrudnienia czy dodatkowe etaty. Problem jest głębszy. Coraz częściej pracodawcy oczekują od pracowników pełnej dyspozycyjności. Także po godzinach. To nie jest dobre, bo budzi presję. Ona natomiast sprawia, że coraz trudniej jest kontrolować swój czas pracy [9]. Niektórzy potrafią się w tym naprawdę zatracić. Dotyczy to szczególnie tych, którym brak asertywności, choć to na pewno nie jedyne ,,wyzwanie”.

Jak odpoczynek pomaga w pracy i życiu

Kiedy praca często pochłania większość dnia, bardzo ważne stają się krótkie, regularne przerwy. Nie tylko pomagają odpocząć, ale też wspierają zdrowie psychiczne. Oderwanie się na chwilę od obowiązków pozwala głowie się zresetować. Dzięki temu łatwiej wrócić do zadań z większą jasnością i spokojem. Przerwy zmniejszają stres i pomagają lepiej radzić sobie z codziennym napięciem. Chronią też przed wypaleniem i wspierają odporność psychiczną, która jest kluczowa w pracy na dłuższą metę.

Kluczowe aspekty efektywnego wykorzystania przerw w pracy:

• Regularność przerw – ważne jest, aby robić przerwy regularnie, najlepiej co 60–90 minut. Dzięki temu nasz umysł i ciało mają szansę na regenerację. Gdy przerwy są nieregularne lub za długie, łatwiej o przemęczenie, spadek koncentracji i obniżenie efektywności pracy.
• Zmiana aktywności – podczas przerwy dobrze jest zrobić coś innego niż podczas pracy. Jeśli większość dnia spędzamy siedząc przy biurku, warto się rozprostować, wyjść na krótki spacer albo wykonać kilka prostych ćwiczeń rozciągających. Taka zmiana ruchu poprawia krążenie, zmniejsza napięcie mięśniowe i pomaga „odświeżyć” ciało.
• Odpoczynek od ekranów – przerwa to świetny moment, żeby oderwać wzrok od komputera, telefonu czy tabletu. Długie wpatrywanie się w ekrany może powodować zmęczenie oczu, bóle głowy i napięcie. Przez kilka minut warto spojrzeć w dal, zamknąć oczy lub po prostu spojrzeć na coś naturalnego, co pozwoli oczom się zrelaksować.
• Techniki relaksacyjne – proste ćwiczenia oddechowe, medytacja czy krótkie chwile wyciszenia mogą bardzo pomóc w redukcji stresu. Nawet 2–3 minuty spokojnego, głębokiego oddychania pozwalają obniżyć napięcie i poprawić samopoczucie. Warto włączyć takie praktyki do codziennych przerw, by lepiej radzić sobie z wymaganiami pracy.

Żyjemy w ciągłym biegu. I przez to często zapominamy, jak ważne jest zatrzymanie się choć na chwilę. Tak niewiele, ale jednak, wiele. Praca zajmuje dużo czasu, czasem za dużo i kosztuje wiele energii, przez co trudno znaleźć moment na odpoczynek i spokojne przemyślenia. Dla niektórych to wręcz marzenie. A przecież te krótkie przerwy naprawdę pomagają. Dają nam siłę, uspokajają i pozwalają na nowo złapać oddech. Bez tego nigdy nie odzyskamy sił, do codziennych wyzwań. W świecie, gdzie trudno oddzielić pracę od życia prywatnego, warto pamiętać, że odpoczynek to nie strata czasu, ale coś, co pomaga nam zachować równowagę i spokój. Inaczej się nie da. To właśnie dzięki takim chwilom możemy się zregenerować. Nauka odpoczywania to ważna umiejętność, która pomaga nam żyć spokojniej i bardziej świadomie. Nie każdy ją potrafi, ale każdy może się jej nauczyć. 

A Ty? Czy dajesz sobie czas na prawdziwy odpoczynek w codziennym pędzie?

Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach

Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:

• Samoakceptacja a zdrowie psychiczne – jak budować pozytywne poczucie własnej wartości?
• Ekstrawersja vs introwersja. Który typ osobowości jest lepszy?
• Krytyka – jak reagować i jak sobie z nią radzić?

Przypisy

1. K. Popiołek, Pojęcie i istota life coachingu [w:] M. Sidor-Rządkowska (red.), Coaching − teoria, praktyka, studia przypadków, Kraków 2009, s. 194-195.
2. M. Kaczmarczyk, T. Szlendak, Głód czasu w kulturze przyśpieszenia, „Studia Socjologiczne”, 2010, nr 4 (199), s. 238.
3. Tamże.
4. B. Kłos, Czas pracy w Polsce na tle innych państw członkowskich Unii Europejskiej, Studia BAS, 2013, nr 4(36), s. 93-94.
5. K. Kowalczuk, Mobilność na co dzień, Komunikat z badań BS/104/2012, Warszawa 2012.
6. K. Biegańska, Uciążliwość pracy jako wyznacznik jakości życia przedsiębiorców [w:] L. Golińska, E. Bielawska-Batorowicz (red.), Rodzina i praca w warunkach kryzysu, Łódź 2011, s. 241-255.
7. A. Kacprzak-Choińska, M. Żemigała, Wyzwania stojące przed rodzicami w miejscu pracy, [w:] D. Walczak-Duraj (red.), Jakość życia pracownika w perspektywie work-live balance?, „Humanizacja Pracy”, 2013, nr 4 (274), s. 87-104.
8. A. Stasik, Czas wolny Polaków, komunikat z badań BS/133/2010, Warszawa 2010, s. 3.
9. J. H. Greenhaus, K. M. Collins, J. D. Show, The relation between work-family balance and quality of life, „Journal of Vocational Behavior”, 2003, No. 63(3), s. 510-531.