Współczesna praca stawia przed nami coraz większe wymagania. Tempo nie zwalnia, raczej wręcz przeciwnie. Presja wyników czy przeciążenie obowiązkami sprawiają, że nasze zdrowie psychiczne staje się bardzo ważne. Nie zawsze jednak zdajemy sobie z tego sprawę, niestety. Coraz więcej osób doświadcza stresu, wypalenia zawodowego czy problemów ze snem i koncentracją. To wszystko ma swoje przyczyny. Pamiętajmy, że w takich warunkach warto, a nawet trzeba szukać sposobów na zachowanie równowagi i regenerację. Sposobów jest wiele. Jednym z nich jest terapia zajęciowa, która od lat pomaga poprawiać dobrostan psychiczny.
Jeśli potraktujemy to poważnie i naprawdę zaczniemy z niej korzystać, pojawią się też efekty. A dlaczego to jest ważne? Dzięki temu nie tylko odpoczywamy, ale też rozwijamy kreatywność i poczucie sprawczości. Terapia zajęciowa może być takim mostem między obowiązkami zawodowymi, a dbaniem o siebie. Warto więc pomyśleć, jak wprowadzić ją do codziennego życia w pracy, aby stała się przestrzenią, która wspiera zdrowie i dobre samopoczucie, a nie tylko źródłem dochodu.
Terapia przez zajęcie
Szczęście człowieka to możliwość doświadczania świata lub tworzenia go poprzez różne działania. Zajęcie to celowa czynność – praktyczna lub umysłowa – która ma sens i jest systematyczna. Powinna wynikać z zainteresowania lub potrzeby i sprawiać przyjemność. W przeciwieństwie do pracy zawodowej, zajęcie może być krótkie, spontaniczne i bez presji czasu czy wyników.
Wartość zajęcia dostrzegano już w przeszłości, sprowadzając je do gier umysłowych i różnorodnych aktywności praktycznych. Galen uważał, że „zajęcie jest najlepszym naturalnym lekarzem i podstawą szczęścia człowieka” [1].
Dziś też podkreśla się jego znaczenie. Zajęcie jest ważne w codziennym życiu, bo daje energię do działania i pomaga utrzymać równowagę psychiczną [2]. Coś na zasadzie – robię coś i widzę, że ma to jakiś owoce. Dzięki takim codziennym aktywnościom, nawet najmniejszym człowiek uczy się nowych rzeczy, rozwija praktyczne umiejętności i współpracę z innymi. W pracy z kolei zajęcie pomaga zmniejszyć stres, poczuć się bardziej samodzielnym i znaleźć czas na twórczość, kreatywność czy odpoczynek. Pozwala zdobywać doświadczenia, które dają poczucie sensu i sprawczości. To bardzo ważne i potrzebne. Właściwie jak widzimy są z tego same plusy. Pytanie brzmi: dlaczego więc z tego nie korzystać?
Od aktywności do terapii – jak zajęcie wspiera dobrostan w miejscu pracy
Zajęcie pomaga rozwijać umiejętności przydatne w codziennym życiu. Chodzi zarówno o wiedzę, jak i praktykę. Co dalej w kontekście plusów? Wspiera kondycję fizyczną, psychiczną i społeczną, ale też pomaga w budowaniu relacji z innymi poprzez współpracę i wspólne działania. A my ludzie jesteśmy stworzeni do życia w społeczeństwie, więc to jest to, co też powinno być niejako częścią naszego życia. Nie tyle niejako, co nawet bardzo!
Życie społeczne łączy jednostki i grupy. Brzmi to nieco socjologicznie, ale chodzi o to, że każdy człowiek i społeczność mają na siebie wzajemny wpływ. Personalizm socjologiczny pokazuje, że człowiek i grupa są ze sobą powiązani. Człowiek nie jest całkowicie oddzielony od społeczeństwa, a społeczeństwo to nie tylko zbiór osób. Każda osoba jest ważna, a jej rozwój ma znaczenie dla grupy.
Dzięki temu właśnie łatwiej tworzyć miejsca, w których każdy znajdzie swoje miejsce, poczuje się częścią wspólnoty i rozwinie przydatne w pracy umiejętności. W takim kontekście terapia zajęciowa w pracy pomaga dbać o zdrowie psychiczne, zmniejsza poczucie izolacji i przeciążenie. Programy terapeutyczne mają na celu leczenie, wspieranie i wychowywanie, stąd nazwa „terapia”, która pochodzi od greckiego therapeuein – opieka, leczenie i wsparcie [3].
Aktywność jako lekarstwo
Dostrzeżenie walorów zajęć i aktywności doprowadziło do rozwoju terapii zajęciowej. Jedną z pierwszych badaczek tego zagadnienia w Polsce była Kazimiera Milanowska, autorka i redaktorka pionierskich publikacji na ten temat. Definiowała ona terapię zajęciową, jako określone czynności fizyczne lub umysłowe, prowadzone przez specjalistów, które mają na celu przywrócenie sprawności fizycznej i psychicznej. Innymi słowy, jako leczenie poprzez działanie [4]. Z kolei Ewa Baum, autorka książki „Terapia zajęciowa” i badaczka tego obszaru, rozumiała ją jako proces celowych, systematycznych działań, takich jak zajęcia plastyczne, muzyczne czy ruchowe. Takie właśnie służą usprawnianiu i wyrównywaniu zaburzonych funkcji, ale też wspierają rozwój i integrację społeczną uczestników [5].
Terapia zajęciowa dziś nie dotyczy tylko medycyny. Czasy się zmieniły. Coraz częściej wykorzystuje się ją też w pracy. Chodzi po prostu o to, żeby wspierać zdrowie psychiczne pracowników. Terapie obejmuje więc działania, które pomagają leczyć, usprawniać i podtrzymywać kondycję człowieka. Jej celem jest rozwijanie wiedzy, umiejętności i kompetencji osobistych, społecznych i zawodowych, co pomaga lepiej odnajdywać się w pracy [6]. Pracodawcy coraz bardziej widzą ten problem i starają się temu zaradzić, żeby ich pracownicy byli jak najbardziej wydajni. W końcu sami mają z tego zyski. Win-win.
Dzięki różnym aktywnościom – praktycznym i umysłowym – pracownicy mogą dbać o swoje zdrowie psychiczne. Mogą też rozwijać takie cechy jak odpowiedzialność, wytrwałość i odporność na stres.
Aktywności w pracy nie muszą być skomplikowane. Wręcz przeciwnie. Mogą to być krótkie przerwy, rozmowa z kolegą, proste zadania twórcze lub chwila relaksu. To niewiele, prawda? Wystarczy choć jedna z tych rzeczy, a już zrobi małą różnicę. Małą-wielką.
Ważne, by znaleźć czas dla siebie, nawet jeśli dzień jest pełen obowiązków. To też kwestia szacunku do siebie i naturalnie swojego zdrowia. Na ile umiesz o siebie zadbać? To nie tylko odpoczynek, ale też sposób na rozwój i odkrywanie własnych możliwości. Każdy taki moment dodaje energii i pozwala poczuć, że ma się kontrolę nad swoim dniem. W końcu to ja wybieram co robię, kiedy i jak odpoczywam, na ile jestem wydajmy i na ile umiem tudzież chcę pomyśleć o dobrym samopoczuciu. W efekcie praca może stać się miejscem, w którym człowiek nie tylko wykonuje zadania, ale też rośnie i uczy się czegoś nowego każdego dnia. A o ile przyjemniej się wtedy pracuje…
Jak odnaleźć sens i człowieczeństwo w pracy
Terapia zajęciowa pokazuje, że człowiek potrzebuje czegoś więcej niż tylko wykonywania obowiązków. Potrzebuje poczucia twórczości, sprawczości i odnajdywania sensu w codziennych czynnościach, w najdrobniejszych rzeczach. To sposób bycia, sposób bycia który uczy uważności na siebie i innych.
W pracy często zapominamy, że nie jesteśmy tylko „trybikami” w maszynie. My jesteśmy ludźmi zdolnymi do tworzenia, rozwijania się i czerpania radości z prostych działań. Terapia zajęciowa pokazuje, że praca i życie mogą się wzajemnie wzbogacać. Współczesnym wyzwaniem nie jest tylko utrzymanie pracy, ale również znalezienie w niej sensu i dbanie o zdrowie psychiczne. Problemów jest niemało, pytanie czy je widzimy i coś chcemy z tym zrobić. Aktywność i troska o siebie mogą być drogą do lepszego życia. Bez wątpienia.
Warto się zastanowić: czy nasza codzienna praca pomaga nam się rozwijać, czy raczej zabiera energię? Czy traktujemy ją tylko jako sposób na zarabianie pieniędzy, czy też jako miejsce, w którym możemy odnaleźć siebie? Każdy musi odpowiedzieć na te pytania sam, ale mogą one być początkiem prawdziwej zmiany. Czasem największym wyzwaniem nie jest to, jak pracujemy, lecz jak dzięki pracy potrafimy żyć.
Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach
Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:
- Ekstrawersja vs introwersja. Który typ osobowości jest lepszy?
- Kompleks Edypa – co to jest oraz jakie są objawy?
- Toksyczni ludzie – w jaki sposób na nas wpływają i jak ich unikać
Przypisy
- K. Milanowska, Techniki pracy w terapii zajęciowej, Warszawa 1982, s. 10.
- T. Kott, Zajęcia pozalekcyjne i terapia zajęciowa z osobami o obniżonej sprawności umysłowej, Warszawa 2002, s. 30.
- W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Warszawa 2000, s. 500.
- K. Milanowska, Terapia zajęciowa, Warszawa 1965, s. 11.
- E. Baum, Terapia zajęciowa, Otwock 2008, s. 10.
- M. Kuskowski, Terapia zajęciowa jako forma odnowy człowieka, [w:] J. Kulbaka, M. Dudek (red.), Innowacyjność i trwanie w pedagogice specjalnej. W stulecie niepodległości Polski i 130. Rocznicę urodzin Marii Grzegorzewskiej, Warszawa 2018.
