Jakie są objawy niedoboru potasu i co z tym zrobić

Potas można śmiało określić jednym z najistotniejszych pierwiastków w organizmie człowieka. Uczestniczy on w procesie transportu składników odżywczych do wnętrza każdej komórki, a do tego jest też kluczowy, jeśli chodzi o prawidłową pracę mięśni. Co więcej, ma niebagatelny wpływ na nasz układ nerwowy.

Co do niedoboru potasu, to może on leżeć u podstaw zaburzeń funkcjonowania organizmu i wywoływać szereg nieprzyjemnych objawów, wliczając w to symptomy neurologiczne. Warto wspomnieć, że zbyt niski poziom tego pierwiastka bywa czasem trudny do zidentyfikowania, zdarza się bowiem, że przez długi czas stan ten przebiega bezobjawowo.

Fachowo, tj. używając języka medycznego, niedobór potasu nazywany jest hipokaliemią, a jej źródłem może być wiele czynników. Co ważne, w większości przypadków wynikają one z naszego stanu zdrowia, ale też trybu życia, jaki na co dzień prowadzimy. Podstawową metodą, jeśli chodzi o diagnozę zbyt niskiego stężenia potasu w surowicy, stanowi badanie krwi lub moczu. W sytuacji wykrycia niedoboru leczenie jest konieczne, inaczej grozi to zaburzeniami pracy mózgu i układu nerwowego człowieka. Troska o właściwy poziom potasu jest tym ważniejsza, że wypłukujemy go z organizmu wraz z potem, ale i w moczu.

Potas i jego właściwości

Potas stanowi jeden z kluczowych składników mineralnych, jakich potrzebujemy, aby nasz organizm funkcjonował prawidłowo. Ma on do wypełnienia wiele istotnych funkcji, wśród których wyróżniamy następujące:

1. Pomaga utrzymać równowagę sodowo-potasową.
2. Sprzyja prawidłowej pracy mięśni. Jego obecność jest niezbędna, by kurczyły się i rozkurczały właściwie. Co istotne, ma to odniesienie również mięśnia sercowego i mięśni oddechowych (np. międzyżebrowych czy przepony).
3. Wpływa na sprawne funkcjonowanie układu nerwowego, w tym wspiera proces przewodzenia impulsów nerwowych.
4. Pełni istotną rolę w dotlenianiu mózgu.
5. Bierze udział w zachowaniu równowagi kwasowo-zasadowej, w tym w utrzymaniu właściwej wartości pH krwi. To z kolei ma duże znaczenie w kontekście prawidłowego przebiegu niejednego procesu metabolicznego w organizmie człowieka.
6. Jest potrzebny w procesie utleniania białek i węglowodanów.
7. Wspomaga pracę nerek, a także ma swój udział w przebiegu wydalania wody oraz sodu. Z tego względu jest pomocny w regulowaniu płynów ustrojowych. Utrzymanie potasu na prawidłowo zbilansowanym poziomie umożliwia zachowanie gospodarki wodno-elektrolitowej w równowadze.
8. Niedobór potasu w każdym przypadku może stanowić czynnik zakłócający homeostazę kwasowo-zasadową. Aspekt ten pociąga za sobą z kolei wzrost ryzyka zaburzonej pracy układu krążenia, wliczając w to mięsień sercowy.

Dzienne zapotrzebowanie na potas

Przyjmuje się, że dzienna norma potasu dla dorosłego wynosi 3500 mg. Trochę inaczej wygląda to w przypadku kobiet karmiących piersią, dla których zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest wyższe, w granicach 4000-5100 mg. 

Wyższe wartości potasu – sięgające nawet 5000 mg – dotyczą również osób intensywnie ćwiczących, zmagających się z określonymi dolegliwościami zdrowotnymi (takimi jak np. wymioty, biegunka czy nadmierna potliwość) czy przyjmujących pewne leki (np. moczopędne).

Norma potasu należy do największych jeśli chodzi o wszystkie mikro- i makroskładniki.

Przyczyny niedoboru potasu w organizmie

Przyczyn niskiego poziomu potasu w surowicy krwi człowieka upatruje się w prowadzonym przez niego trybie życia, ale też może on wynikać z różnego typu problemów zdrowotnych. Niedobór potasu diagnozowany jest przede wszystkim u osób, u których występują:

• choroby metaboliczne (z cukrzycą na czele);
• otyłość;
• nadciśnienie tętnicze;
• niedrożność jelit.

Hipokaliemię stwierdza się często u tych z nas:

• którym dokuczają wymioty, biegunki czy np. niedobór magnezu;
• u których występują rozległe oparzenia;
• którzy są uzależnieni od alkoholu.

Czasami możemy mieć za małe stężenie potasu z uwagi na pewne przyzwyczajenia dietetyczne, np. pijemy za dużo kawy i herbaty oraz używamy nadmiaru soli. Niedobór bywa też wynikiem przejścia na dietę niskopotasową i odchudzającą, a także stosowania leków nasercowych lub o działaniu moczopędnym czy przeczyszczającym. Pamiętajmy też, że potasu ubywa nam również, gdy wydalamy elektrolity w trakcie aktywności fizycznej.

Dodatkowo hipokaliemia może towarzyszyć takim schorzeniom jak m.in.:

• niewydolność nerek lub zwężenie tętnicy nerkowej;
• marskość wątroby;
• choroby kory nadnerczy;
• niewydolność serca;
• zespół Cushinga.

Przemijające, krótkotrwałe wahania poziomu potasu we krwi zazwyczaj nie stanowią poważnego zagrożenia dla zdrowia. Warto mieć jednak na uwadze, że przewlekły i nieleczony niedobór tego pierwiastka może skutkować poważnymi powikłaniami, nawet zagrażającymi życiu.

Do najgroźniejszych konsekwencji hipokaliemii należą m.in. zawał serca, udar mózgu czy np. nagłe zatrzymanie krążenia. Dlatego odradza się ignorowanie jakichkolwiek niepokojących symptomów, a w przypadku problemów ze zdrowiem należy możliwie jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.

Objawy niedoboru potasu

Hipokaliemia w swoim wczesnym etapie nie zawsze powoduje zauważalne dolegliwości. Niekiedy ma całkiem bezobjawowy przebieg, co czyni ją szczególnie groźną – także dla osób młodych. Do najczęstszych symptomów niedoboru potasu w organizmie zalicza się przede wszystkim:

• ogólne osłabienie — uczucie zmęczenia i braku energii;
• bóle i zawroty głowy;
• podwyższone ciśnienie tętnicze;
• osłabienie mięśni oddechowych powodujące uczucie duszności i utrudniające oddychanie;
• zaburzenia rytmu serca – arytmia, kołatanie serca;
• nieprawidłowe funkcjonowanie nerwów obwodowych;
• bolesne skurcze mięśni, zwłaszcza kończyn dolnych;
• zaburzenia równowagi;
• wahania nastroju;
• objawy neurologiczne — uczucie drażliwości, trudności z koncentracją, skupieniem uwagi, pamięcią, jak i wykonywaniem pewnych bardziej złożonych zadań (przede wszystkim w środowisku pracy);
• uczucie mrowienia i drętwienia w różnych częściach ciała, np w obrębie kończyn;
• dolegliwości skórne — wypryski, wysypki czy np. suchość skóry.
• złożone zaburzenia psychiczne, wliczając w to bezsenność, stany lękowe, myśli i epizody depresyjne.

Skutki niedoboru potasu

Zbyt niskie stężenie potasu może powodować poważne konsekwencje zdrowotne. Co istotne, dzieje się tak zarówno w krótkim, jak i długim okresie. W początkowej fazie skutki hipokaliemii objawiają się zwykle jako uciążliwe, choć pozornie niegroźne dolegliwości, takie jak np.:

• złe samopoczucie ogólne;
• drętwienie górnych i dolnych kończyn;
• osłabienie siły mięśni.

Nie należy jednak lekceważyć tych sygnałów, bowiem przewlekły niedobór potasu może prowadzić do poważniejszych zaburzeń, takich jak:

• zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca oraz podwyższone ryzyko zawału;
• nadciśnienie tętnicze;
• utrata masy mięśniowej;
• kwasica metaboliczna.

Gdzie jest potas – jak uzupełnić go dietą

Dla uzupełnienia niedużych niedoborów potasu zazwyczaj wystarczająca jest odpowiednia, dobrze zbilansowana dieta. Chcąc podnieść zbyt niski poziom tego pierwiastka, sięgajmy po takie produkty spożywcze jak:

• warzywa (w szczególności szpinak, ziemniaki, brokuły, marchew, buraki);
• świeże i suszone owoce;
• rośliny strączkowe;
• nasiona;
• pestki.

Potas w całkiem dużej ilości znajdziemy również w takich pokarmach jak np. kasze (gryczana, jęczmienna, jaglana), otręby pszenne, płatki (owsiane, żytnie, pszenne), orzechy, brązowy ryż i liście pietruszki.

Jak szybko uzupełnić potas – lista produktów

Co jeść, aby szybko uzupełnić potas? Poznajmy najbardziej bogate w ten pierwiastek produkty:

• suszone owoce: figi, jabłka, rodzynki, a przede wszystkim morele – 1162 mg;
• migdały – 705 mg;
• szpinak – 558 mg;
• jarmuż – 491 mg;
• awokado – 485 mg;
• ziemniaki – 421 mg;
• brukselka – 389 mg;
• banany – 358 mg;
• kokos – 356 mg;
• dynia – 340 mg;
• grejpfrut – 320 mg;
• brokuły – 316 mg;
• kiwi – 312 mg;
• pomidory – 237 mg;
• czerwona papryka – 211 mg.

Niedobór potasu a suplementy

W sytuacji, gdy mamy do czynienia z poważniejszym niedoborem potasu, poza dietą warto również sięgnąć po odpowiednie suplementy. Stosowanie preparatów uzupełniających poziom tego pierwiastka i zapobiegających hipokaliemii może być nieodzowne w przypadku osób, które:

• zmagają się z przewlekłymi, mającymi wpływa na wydalanie z organizmu potasu chorobami;
• przyjmują leki moczopędne.

Pamiętajmy przy tym, żeby stosować tylko sprawdzone preparaty pochodzące od wiarygodnego producenta. Co istotne, w wyborze suplementów potasu kierujmy się wskazówkami lekarza i przyjmujmy je zgodnie z jego zaleceniami. Warto mieć na uwadze, że nadmiar pierwiastka również nie jest dla nas korzystnym zjawiskiem i może być niebezpieczny. Za wysoki jego poziom stanowi ryzyko wystąpienia nieprawidłowości w pracy serca, a ponadto grozi narastającym osłabieniem oraz porażeniem mięśni.

Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:

• Masaż a redukcja objawów napięcia mięśniowego u osób pracujących w biurze
• Stretching – na czym polega i co daje
• Zakwasy – jak powstają i jak im zaradzić

Źródła

1. https://food-forum.pl/artykul/jak-rozpoznac-objawy-niedoboru-potasu [dostęp: 17.07.2025 r.]
2. https://galmedic.pl/niedobor-potasu-przyczyny-objawy-i-skuteczne-leczenie/ [dostęp: 17.07.2025 r.]
3. https://zdrowie.radiozet.pl/zdrowe-zywienie/niedobor-potasu-hipokaliemia-przyczyny-objawy-zrodla-potasu [dostęp: 17.07.2025 r.]